Niebieska Karta – co to jest i jak może pomóc ofiarom przemocy domowej?
Przemoc domowa to poważny problem, który dotyka zarówno kobiet, mężczyzn, jak i dzieci. Często osoby doświadczające przemocy nie wiedzą, gdzie mogą szukać pomocy, czują się osamotnione i bezradne wobec trudnej sytuacji. W Polsce istnieje jednak specjalna procedura, która ma na celu wsparcie ofiar przemocy domowej – jest nią Niebieska Karta. Dzięki niej ofiary mogą uzyskać nie tylko pomoc, ale także ochronę i wsparcie psychologiczne oraz prawne. Wiele osób słyszało o Niebieskiej Karcie, a mimo to nie każdy z Nas wie czym jest, jak działa oraz w jaki sposób może pomóc osobom, które doświadczają przemocy.
Przemoc domowa przybiera różne formy i nie zawsze jest od razu rozpoznawalna. Choć wiele osób w pierwszej kolejności kojarzy ją z przemocą fizyczną, należy zdawać sobie sprawę, że przemoc może być również psychiczna, seksualna, ekonomiczna, a także polegać na zaniedbywaniu. Każda z tych form może być równie niszcząca i bolesna dla ofiary, dlatego tak ważne jest rozumienie, że przemoc nie ogranicza się tylko do widocznych śladów na ciele, ale może dotykać różnych sfer życia człowieka[1].
Niebieska Karta (NK) to potocznie używana nazwa procedury, której celem jest zapewnienie ochrony osobom zagrożonym przemocą domową oraz zatrzymanie tej przemocy[2]. W sytuacji, gdy pojawia się podejrzenie występowania przemocy, można rozpocząć odpowiednie działania. Proces ten zaczyna się od wypełnienia formularza Niebieska Karta – A, a kończy na Niebieskiej Karcie – D. Z tego powodu pełna nazwa tej procedury to „procedura Niebieskiej Karty”[3].
Założenie Niebieskiej Karty jest bezpłatne. Procedura zostaje uruchomiona w momencie wypełnienia formularza Niebieska Karta – A w sytuacji, gdy istnieje uzasadnione podejrzenie występowania przemocy domowej, na wniosek osoby, która doznaje przemocy w rodzinie lub gdy przemoc zgłosi świadek (np. sąsiad). Następnie wciągu 7 dni formularz jest przekazywany do Zespołu Interdyscyplinarnego.
Osoby, którą mogą wszcząć procedurę poprzez uzupełnienie wspomnianego formularza to:
• pracownik socjalny jednostki organizacyjnej pomocy społecznej;
• funkcjonariusz Policji;
• żołnierz Żandarmerii Wojskowej w sprawach żołnierzy pełniących czynną służbę
wojskową stosujących przemoc domową;
• pracownik socjalny specjalistycznego ośrodka wsparcia dla osób doznających
przemocy domowej;
• asystent rodziny;
• nauczyciel wychowawca będący wychowawcą klasy lub nauczyciel znający sytuację
domową małoletniego;
• osoba wykonująca zawód medyczny, w tym lekarz, pielęgniarka, położna lub ratownik
medyczny;
• przedstawiciel gminnej komisji rozwiązywania problemów alkoholowych;
• pedagog, psycholog lub terapeuta, będący przedstawicielami jednostek organizacyjnych
pomocy społecznej, gminnej komisji rozwiązywania problemów alkoholowych; Policji; oświaty; ochrony zdrowia; lub organizacji pozarządowych[4].
W ciągu następnych 3 dni przewodniczący grupy informuje jej członków o bieżącej sytuacji. Potem, Zespół Interdyscyplinarny formuje Grupę Roboczą, składającą się z odpowiednich specjalistów, którzy mogą udzielić wsparcia rodzinie, w której rozpoczęto procedurę[5].
W następnej kolejności ofiara przemocy domowej otrzymuje Niebieską Kartę – B, która zawiera zarówno informacje prawne, jak i praktyczne metody przeciwdziałania przemocy, które zostały zaplanowane do realizacji w ramach rozpoczętej procedury[6].
Niebieska Karta – C przewiduje tzw. opracowanie indywidualnego planu pomocy. Po zapoznaniu się z detalami formularza Niebieskiej Karty – A oraz omówieniu sytuacji w zespole, powołana Grupa Robocza zaprasza ofiarę przemocy na spotkanie w ciągu 7-30 dni od zgłoszenia. Spotkanie odbywa się w siedzibie Zespołu Interdyscyplinarnego lub w innym dogodnym dla ofiary miejscu.
Podczas spotkania tworzy się wspomnianą Niebieską Kartę – C, czyli plan wsparcia dostosowany do potrzeb ofiary przemocy domowej. Ten indywidualny plan pomocy uwzględnia wszystkie potrzeby ofiary i wymaga stałej kontroli jego założeń np. przez pracownika socjalnego[7].
Niebieska Karta obejmuje nie tylko plan wsparcia dla ofiary, ale również dla sprawcy. Grupa Robocza organizuje spotkanie także z osobą dopuszczającą się przemocy, aby nakłonić ją do zaprzestania takich działań. Przebieg tego spotkania dokumentowany jest w formularzu Niebieskiej Karty – D. Podczas rozmowy sprawca jest informowany o konsekwencjach prawnych przemocy oraz o dostępnych formach pomocy psychologicznej8.
W przypadku, gdy sytuacja ulega pogorszeniu i pojawiają się nowe zgłoszenia o przemocy w rodzinie tj. załącza się kolejne Karty – A do istniejącej już dokumentacji, Zespół Interdyscyplinarny może zwrócić się do prokuratora o zastosowanie środków zapobiegawczych.
Przykładem takich środków mogą być:
• nakaz opuszczenia wspólnego mieszkania;
• zakaz zbliżania się i kontaktowania się z ofiarą;
• dozór policji;
• tymczasowe aresztowanie[9].
Procedura najczęściej kończy się, gdy przemoc ustaje oraz istnieje uzasadnione przekonanie, że jej stosowanie zostało skutecznie wstrzymane. Zazwyczaj ma to miejsce w ciągu kilku miesięcy od rozpoczęcia procedury, chociaż zdarza się, że trwa to znacznie dłużej – nawet latami[10]. Inną przyczyną zakończenia procedury może być umorzenie postępowania, ze względu na brak informacji o stosowaniu przemocy. Wszczętej procedury Niebieskich Kart nie można „cofnąć”[11].
W wyniku założenia Niebieskiej Karty, ofiara przemocy ma zapewnione różne formy wsparcia, m.in.:
• pomoc psychologiczną, prawną, medyczną i zawodową
• interwencję kryzysową
• stałe monitorowanie sytuacji rodzinnej
• ochronę przed kontynuowaniem wyrządzania krzywdy
Przemoc domowa to problem, z którym nie trzeba mierzyć się samemu. Procedura Niebieskiej Karty oferuje wsparcie i ochronę. Jeśli doświadczasz przemocy lub znasz kogoś, kto jej doświadcza, zgłoś to odpowiednim instytucjom. Nie czekaj – pomoc jest dostępna, a każde zgłoszenie może być początkiem zmiany na lepsze.
Kontakt:
• Ogólnopolskie Pogotowie dla Ofiar Przemocy w Rodzinie Niebieska Linia – infolinia
800 12 00 02
• Całodobowa poradnia telefoniczna Niebieskiej Linii – 116 123 lub 22 668 70 00
[3] Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 6 września 2023 r. w sprawie procedury „Niebieskie Karty” oraz wzorów formularzy „Niebieska Karta” (Dz. U. poz. 1870).
[4] Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 424 z późn. zm.).
[5] Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 6 września 2023 r. w sprawie procedury „Niebieskie Karty” oraz wzorów formularzy „Niebieska Karta” (Dz. U. poz. 1870).
[9] https://www.parpa.pl/