W jaki sposób można pomóc osobie dotkniętej problemem alkoholowym?

W dzisiejszych, trudnych czasach, w celu rozładowania napięcia czy też stresu związanego z problemami zawodowymi, finansowymi, rodzinnymi, osoby niejednokrotnie sięgają po alkohol. Oczywiście kontrolowane, okazyjne używanie alkoholu nie stanowi problemu zarówno dla osoby używającej, jak i jej bliskich. Problem powstaje wówczas gdy spożycie staje się regułą i koniecznym elementem funkcjonowania. Jeżeli takie uzależnienie odalkoholu nie jest powiązane z przemocą domową, naruszaniem systematycznym porządku publicznego czy spokoju, demoralizowaniem małoletnich, jedyną formą pomocy jest terapia dobrowolna. Ustawodawca dla takiego uzależnienia, niepołączonego z zachowaniami negatywnymi w płaszczyźnie prawnej i społecznej, nie wprowadził przymusu leczenia.

Przymus leczenia odwykowego od alkoholu na zasadzie wyjątku od zasady dobrowolnego leczenia, regulowany jest ustawą z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi.

Decyzję w przedmiocie poddania osoby uzależnionej obowiązkowi leczenia odwykowego w formie stacjonarnej albo niestacjonarnej podejmuje wyłącznie sąd. W praktyce będzie to sąd rejonowy właściwy z uwagi na zamieszkanie uczestnika albo jego miejsce pobytu, po przeprowadzeniu rozprawy ( wydział rodzinny i nieletnich).

Co istotne wniosku o zastosowanie obowiązku leczenia odwykowego nie może złożyć członek rodziny nawet gdy jest osobą najbliższa dla uzależnionego. Ustawodawca przewidział legitymację do złożenia wniosku w przedmiocie zastosowaniaobowiązku leczenia odwykowego tylko dla prokuratora oraz gminnej komisji rozwiązywania problemów alkoholowych. Wniosek złożony przez inny podmiot zostanie oddalony.

Jeżeli osoba, z którą mieszkasz albo osoba dla ciebie najbliższa albo jesteś sąsiadem osoby dotkniętej chorobą alkoholową, i chcesz takiej osobie pomóc, powinieneś zgłosić to w Prokuraturze albo gminnej komisji rozwiązywania problemów alkoholowych. Zgłoszenia można dokonać również w placówce opieki społecznej albo w Policji. Wówczas Twojemu zgłoszeniu zostanie nadany bieg poprzez skierowanie go do organu właściwego.

Poza samym problemem alkoholowym mającym cechę nadużywania, opartym z reguły na spostrzeżeniach, dla skutecznego zainicjowania postępowania w przedmiocie zastosowania obowiązku leczenia odwykowego, konieczne jest również wykazanie negatywnych zachowań po stronie osoby nadużywającej. Te negatywne zachowania, zgodnie z wolą ustawodawcy, muszą mieć postać: powodowania rozkładu życia rodzinnego, demoralizacji małoletnich, systematycznego zakłócania porządku publicznego i spokoju, uchylania się od zaspokajania potrzeb rodziny.

Z zrealizowaniem warunku powodowania rozkładu życiarodzinnego będziemy mieć do czynienia z reguły wówczas gdy nadużywanie alkoholu prowadziło będzie do wszczynania awantur domowych, szarpania, popychania domowników, zakłócania im ciszy nocnej i spoczynku, wyzywania słowami powszechnie uznanymi za obelżywe, grożenia i wyganiania z domu. Jeżeli tego typu negatywne zachowania, będą mieć miejsce w obecności małoletnich, to spełniona zostanie kolejna przesłanka uzasadniająca wszczęcie postępowania.Również gdy osoba nadużywająca alkoholu nie będzie uczestniczyć w kosztach utrzymania rodziny, w koszach utrzymanie domu, to także spełniony zostanie warunek uchylania się od zaspokajania potrzeb rodziny.

Wszelkie negatywne zachowania stanowiące naruszanie porządku publicznego i spokoju, o ile cechują się systematycznością, warunek uzasadniający złożenie wniosku, spełnią.

Podkreślić w tym miejscu należy, że wskazane powyżej przesłanki społeczne uzasadniające zainicjowaniepostępowania w przedmiocie nałożenia obowiązku leczenia odwykowego, nie muszą zostać spełnione łącznie, wystarczające będzie ziszczenie się którejkolwiek z nich.

Dla wystąpienia z wnioskiem o zastosowanie obowiązku leczenia odwykowego wystarczające jest wykazanie faktu nadużywania alkoholu, co jest stanem społecznym. Dla orzeczenia przez sąd obowiązku konieczne jest natomiast wykazanie faktu uzależnienia, co jest chorobą. O uzależnieniu wypowiedzą się w toku postępowania powołani przez prokuratora albo w określonych wypadkach przez sąd biegli, z reguły z zakresu psychiatrii i psychologii, po przeprowadzeniu badania osoby objętej wnioskiem, czyli uczestnika. Tak więc wykazanie uzależnienia na etapie wnioskowania do Prokuratury albo gminnej komisji rozwiązywania problemów alkoholowych, nie jest konieczne.

Jeżeli jako osoba dotknięta pośrednio problemem alkoholowym osoby najbliższej, dysponujesz jakimkolwiek dokumentami, potwierdzającymi uzależnienie, zachowania przemocowe, powinieneś te dokumenty w kopii do zgłoszeniadp Prokuratury albo gminnej komisji rozwiązywania problemów alkoholowych, załączyć. Niewykluczone, że staną się podstawą ustaleń faktycznych.

Jeżeli wniosek o zastosowanie leczenia odwykowego zostanie złożony w sądzie właściwym do jego rozpoznania to wówczas po zakończeniu postępowania dowodowego, sąd ten dokona jego oceny orzekając wobec uczestnika postępowania obowiązek leczenia odwykowego w stacjonarnym zakładzie lecznictwa odwykowego albo niestacjonarnym zakładzie lecznictwa odwykowego albo wobec braku podstaw – wniosekoddali. Dla osoby, co do której obowiązek leczenia zastosowano, sąd nadto może ustanowić kuratora, który będzie sprawował nad nią nadzór.

Postępowanie wykonawcze trwa 2 lata.

Dodatkową, indywidulaną pomoc w ustaleniu zasadności wystąpienia z wnioskiem o leczenie odwykowe, jak również opracowanie zgłoszenia do Prokuratury albo gminnej komisji rozwiązywania problemów alkoholowych, można uzyskać w ramach bezpłatnych dyżurów prawnika pełnionych w wykonaniu projektów przez Fundację JAK W DOMU. Informacja o terminach dyżurów zamieszczana jest cyklicznie na stronie internetowej Fundacji JAK W DOMU i w portalach społecznościowych.

Adam Cierpiatka

Artykuł sfinansowany ze środków Rządowego Programu Rozwoju Organizacji Obywatelskich w ramach umowy 96/PROO/1a/2023.