Aktualnie wielu z nas podróżuje. Wyjazdy poza granice Polski mają charakter zarówno turystyczny, jak i służbowy, nadto zarobkowy. Podobnie jak i w kraju, również w innych państwach, narażeni jesteśmy na zachowania niepożądane, w tym o charakterze przestępczym. Często blokada językowa, brak znajomości sytemu prawnego, czy wreszcie brak czasu, powodują zaniechanie złożenia zawiadomienia o popełnionym na naszą szkodę przestępstwie.
Zważywszy na rozwój technologii, Internet, bankowość elektroniczną, wyjazd poza granice Polski nie jest konieczny aby stać się ofiarą przestępstwa popełnionego przez sprawcę działającego z obszaru innego państwa. Bardzo często przecież w odniesieniu do przestępstw popełnionych z wykorzystaniem sieci internetowej, ich sprawcy w zdecydowanej większości działania przestępcze podejmują poza Polską.
Zaniechanie złożenia zawiadomienia w państwie popełnienia przestępstwa nie prowadzi do niemożności ustalenia sprawcy, jego ścigania i pociągnięcia do odpowiedzialności karnej, ponieważ ustawodawca krajowy w ustawie Kodeks Karny (dalej k.k.), dopuścił jurysdykcję krajowych sądów karnych w odniesieniu do przestępstw popełnionych poza granicami Polski na szkodę obywateli polskich.
Art. 110 k.k. statuuje dwie zasady odpowiedzialności karnej za przestępstwo popełnione przez cudzoziemca za granicą, mianowicie:
- ochronną względną (narodowości przedmiotowej) – § 1,
- odpowiedzialności zastępczej – § 2.
Zasada ochronna względna oznacza, że cudzoziemiec, który popełnił przestępstwo skierowane przeciwko interesom RP, obywatela polskiego, polskiej osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej albo przestępstwo o charakterze terrorystycznym, podlega polskiej jurysdykcji karnej.
Zasada odpowiedzialności zastępczej oznacza nakaz stosowania wobec cudzoziemca polskiej ustawy karnej, jeżeli:
- popełnił on za granicą inne przestępstwo niż określone w art. 110 § 1 k.k., zagrożone w polskim prawie karą przekraczającą 2 lata pozbawienia wolności,
- i przebywa na terytorium RP oraz nie postanowiono go wydać.
Kolejnym koniecznym elementem dla uruchomienia jurysdykcji krajowej wobec cudzoziemca w oparciu o zasadę ochronną względną jest tzw. podwójna przestępność czynu, która oznacza, że zachowanie objęte zawiadomieniem stanowi przestępstwo zarówno w porządku prawnym polskim, jak i obcym.
Tak więc w przypadku popełnienia poza granicami kraju przestępstwa na szkodę obywatela polskiego, jak najbardziej dopuszczalne jest złożenie zawiadomienia w formie ustnej we właściwej z uwagi na miejsce zamieszkania pokrzywdzonego, jednostce Policji albo w Prokuraturze, bądź w formie pisemnej.
W przypadku potwierdzenia podwójnej karalności czynu, postępowanie karne prowadzone będzie przez polskie organy ścigania i wymiaru sprawiedliwości z wykorzystaniem międzynarodowych mechanizmów pomocowych i reguł.
Co istotne, jeżeli poza granicami kraju zostaniemy pokrzywdzeni przestępstwem popełnionym przez obywatela polskiego, to wówczas do takiego sprawcy również będzie stosowana polska ustawa karna. Jurysdykcję wobec obywateli polskich, którzy popełnili przestępstwo za granicą określa art. 109 k.k.
