Aktualnie karalność za przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu w komunikacja, zwłaszcza popełnione w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środków odurzających, związana jest z orzekaniem przepadku pojazdu, którym poruszał się sprawca, lub jego równowartości(art. 44b k.p.k.). Przepadek ten obowiązuje w Polsce od 14 marca 2024 r. i ma charakter obligatoryjny w przypadku spowodowania wypadku lub gdy stężenie alkoholu we krwi przekracza (1,5) promila tj. ((0,75) mg/dm³ w wydychanym powietrzu).
Jednakże poza opisanym przypadkiem, do zatrzymania pojazdów w sprawach karnych dochodzi także, gdy są one gwarantem wykonania kar, środków karnych lub zapłaty kosztów. Wówczas stają się przedmiotem zabezpieczenia majątkowego. Co wówczas gdy następuje nadmierne przedłużenie postępowania karnego, co w Polsce zdarza się nader często. Jak w takiej sytuacji chronić prawo do poszanowania mienia? Czy zatrzymanie samochodu na poczet zabezpieczenia majątkowego do sprawy karnej jest limitowane czasowo? Czy uprawnionemu przysługuje zadośćuczynienie za nadmierny spadek wartości pojazdu w czasie jego zatrzymania?
W tym zakresie odpowiedzi udziela wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 21 grudnia 2021 roku, sygn. 58795/15 (Prawo do poszanowania mienia. Zatrzymanie samochodu na poczet zabezpieczenia majątkowego do sprawy karnej przez okres 12 lat. Brak zadośćuczynienia za nadmierny spadek wartości pojazdu w tym czasie, Stołkowski v. Polska – Wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka)
W niniejszej sprawie istotą zarzutu skarżącego było to, iż zatrzymanie jego samochodu było nieuzasadnione i nałożyło na niego nadmierne obciążenie.
W tej mierze skarżący podniósł następujące kwestie:
- Pierwotna wartość jego samochodu była nieproporcjonalnie większa niż jakakolwiek grzywna lub szkoda, którą jego zatrzymanie miało zabezpieczyć.
- Organy władzy nie sprzedały samochodu w odpowiednim terminie.
- Wobec nieodpowiedniego przechowywania pojazdu oraz braku właściwej opieki technicznej i utrzymania, organy władzy dopuściły do obniżenia wartości samochodu do tego stopnia, iż stał się on bezużyteczny zarówno z punktu widzenia potrzeb postępowania sądowego, jak i dla skarżącego.
- Sąd cywilny nie zadośćuczynił skarżącemu za szkodę na mieniu wynikającą z zatrzymania pojazdu.
Odpowiadając na opisane zagadnienia, co do okresu trwania tego środka, Trybunał przyjął do wiadomości, iż prawidłowe sprawowanie wymiaru sprawiedliwości wymaga czasu. Jednakże, w sprawach dotyczących interesu powszechnego, w szczególności wówczas, gdy sprawa oddziałuje na prawa podstawowe człowieka takie jak prawa związane z własnością, władze publiczne muszą działać bez zbędnej zwłoki. W tej sytuacji uprawnionemu przysługuje odszkodowanie za utratę wartości samochodu, co wynika z obowiązku poszanowania mienia.
Adam Cierpiatka